تصور ایران صد سال پیش چندان دور از ذهن نیست. یک کویر خشک مفرش که از شمال تا جنوب امتداد یافته. منطقه ای که جغرافیا با آن بی رحم بوده. بی آب . آنقدر که مردم ناچار به کاویدن آب در زیرزمین شده اند. مردهایی با چهره های سرخ و آفتاب سوخته و ریش های کثیف.زنانی با پارچه های سیاه که دورشان کشیده شده بود و صورتشان را هم پوشانده.زندگی توی خانه های کاه گلی.که زنانشان از اندورنی آن ها پا فراتر نگذاشته بودند.بچه هایی پر از شپش .که مثل گوریل ها در سایه ی ایوانی می نشستند و شپش های همدیگر را در می آوردند.
کلی گویی را اگر کنار بگذارم، و به صورت جزئی در مورد خانواده ی خودم صحبت کنم ،کلام استناد بیشتری پیدا می کند.یک نگاه اجمالی از نسل مادر مادر بزرگم گرفته تا نسل مادربزرگ ،نسل پدرم و حالا هم نسل من.مادر بزرگم در مورد زمان رضا شاه،وقتی که او کم سن و سال بوده ،برایم تعریف کرده. که بعد از ماجرای کشف حجاب مادرش ،دختران ،خاله ها و عمه ها و زن های دیگر تا چند سال پایشان را از خانه بیرون نگذاشته اند. پدرم از بچه گی اش می گوید. که چه طور توی دبستانشان مسابقه ی پیدا کردن شپش می گذاشتند.که هر کس بیشترین تعداد شپش را از بدنش ارائه دهد برنده ی مسابقه است.از بچه گی اش می گوید که سالی یک بار گوشت می خوردند.برنج را مگر در رویایشان ببینند که ماهی یک بار بخورند. پدرم برایم تعریف کرده است که چه طور کورکوری توی مسجد ،زیر تنها لامپ محله شان درس می خوانده. یا حتی خاله ام توی تهران که چه طور شب ها با نور شمع کتاب هایش را مطالعه می کرده.عمویم برایم تعریف می کند که چه طور لامپ به خانه ها وارد شد. رادیو وارد شد،تلویزیون ،یخچال و ... . عمویم برایم تعریف می کند که بعد از ماجرای ملی شدن صنعت نفت،ماجرای کودتای 28 مرداد، و اینکه برای فروش نفت، پول بیشتری به ایران داده می شد،چه طور وضعیت اقتصادی مردم پیش رفت کرد.دانشگاه با پول نفت هزینه ی تحصیل پدرم و امثال او را تهیه کرد.پدرم وقتی که استخدام شد،حقوق بالایی را که به او می دادند از درآمدهای نفتی نشات می گرفت.و با همین پول نفت، من به دنیا آمدم،بزرگ شدم،تحصیل کردم،به دانشگاه رفتم و سطح زندگی ام با یک نسل سومی هراتی یا لاهوری زمین تا آسمان فرق می کند.
پول نفت. همین پول است که ایران را مدرنیته کرد. انقلاب هایش را به وجود آورد.حکومت ها را تغییر داد و ...
 تا اینکه به اینجا رسیده ایم. نه ... جای خوبی نرسیده ایم. در این شکی نیست. ولی بهتر از نسل صد سال پیش از خود هستیم. در این که کسی تردید ندارد.
تا اینجا نفت طلای سیاه بود. ولی از یک طرف دیگر که نگاه کنیم می بینیم که بلای سیاه هم هست.همین بلای سیاه است که مردم را گدا و گشنه بار می آورد. می کندشان مزد بگیر حکومت هایشان .باعث می شود دست گدایی جلوی دولت مردانشان دراز کنند. دولت ها تحصیل دار می شوند و خودکامه.نه از مردمشان مالیات می گیرند و نه به آن ها جوابی پس می دهند. همین بلای سیاه بود که هشت سال درگیر جنگمان کرد. و همین بلای سیاه بود که باعث شد از آن طرف دنیا بیایند و توی سرمان بکوبند.
انگلیسی ها چند ده سال پیش در اهواز اولین زمین گلف ایران را ساختند.یکی از دوست هایم که در اهواز درس می خواند تجربه ی عینی اش را می گفت. که کنار زمین گلف روی یک تابلوی آهنی کهنه و زنگ زده که یک گوشه افتاده ،نوشته بود:ورود سگ و ایرانی به زمین گلف ممنوع.نمی خواهم تفکرات دایی جان ناپلئونی راه بیندازم. و نمی خواهم که انگشت اتهام به سویم دراز شود که ضعف ما باعث شد که چنین بلایی سرمان بیاید.این را قبول دارم.درست است که بی فرهنگی و ددمنشی ما در آن زمان باعث شده که یک انگلیسی موبور چشم آبی بیاید و روی آن تابلو چنین جمله ای را بنویسد. ولی قابل پذیرش نیست که یک انگلیسی از آن طرف دنیا بیاید، نفت را ببلعد و بعد کسی را که جد اندر جد در همان منطقه سکونت داشته است را این چنین تحقیر کند.مثل گوسفندی می ماند، که چند روز قبل از قربانی کردنش آلت تناسلی اش را با نخ می بندند ،تا یکی دو کیلویی ادرار جمع شده در کلیه اش، سنگین ترش کند تا گران تر فروخته شود. گوسفند ،گوسفند صفت است که این بلا سرش می آید. کسی در این شک ندارد. ولی چنین کاری را با گوسفند کردند آیا برخورد وحشیانه با گوسفند نیست.
باری ... نفت ایران صد ساله شد. صد سال پیش در چنین روزی اولین چاه نفت در مسجد سلیمان فوران کرد. و سرنوشت ما به گونه ای رقم خورد که به اینجا رسیده ایم.نمی شود صدمین سال کشف نفت در ایران را تبریک گفت. همین طور نمی شود این موضوع را تسلیت گفت. فقط باید به یک جمله ی اخباری بسنده کرد:امروز سالگرد صدمین سال ظهور پدیده ی نفت در ایران است.همین.

گ ف | دوشنبه 1387/03/06 |